Para Paylaşımcı Ekonomiyi Bozuyor mu?

aysegulguzel |
20 Mayıs 2013 |

Bu makale, Erin Griffith tarafından, Pando Daily adlı web sitesinde yayınlanmıştır ve Zumbara aracılığıyla, saat karşılığı Melih Sever tarafından çevrilmiştir. Melih’e desteğinden dolayı teşekkür ederiz.

Paylaşımcı ekonomiyi sevmek için çok şey var. “Birleşik İşler”  yaratılıyor. Yeni iş gücünün bir parçası olarak insanlar patronsuz bir hayat için beraberce uğraş verebiliyorlar. TaskRabbit, RelayRides ve Airbnb şirketlerde eskiden atıl olan kaynakları ekonomiye yeniden kazandırıyorlar.

Fakat bu iyi hissettiren paylaşımcı ekonomi eğlencesinin daha büyük ve felsefi sorunları var. Ve bu başlangıcı yapanların paylaşımı icat edenler olmadığı gerçeğidir. Onlar sadece ortalıkta pek görünmeyen insanların uzun bir süredir bedavaya yaptığı işlere bir dolar para koydular.

Ücretsiz en azından kapitalist olmayan bu paylaşımcı ekonomi uzun bir süredir bu yeni parlak sermaye dolu trendin dünyanın geri kalanını kasıp kavurduğundan habersiz olarak işine devam ediyor.

Mesela ismini zayıf organize olmuş bazen anarşist ama her zaman ücretsiz ve toplum odaklı sınıf gruplarından alan Skillshare.  Veya Couchsurfing modelini alarak onu kar amaçlı bir girişime dönüştüren Airbnb. TaskRabbit ise eski model takasın farklı bir hali. Araba paylaşımı ise araba havuzunun daha organize olmuş hali. Acaba bu ücretsiz paylaşım ekonomisinin arkasındaki gerçek insanlar yeni ve şaşalı girişimcilerin piyasalarına bir doz kapitalizm enjekte etmeleri hakkında ne düşünüyor?

Başka şekilde söyleyelim, para paylaşımcı ekonomiyi bozar mı?

Kısa cevap evet, muhtemelen. Para içeren alışveriş aslında paylaşım değil bir satın alma veya kiralamadır. Bu hala güzel çünkü insanlar kendilerine yeni gelir kaynakları sağlayabiliyor fakat bu gerçek paylaşımın samimi niyetlerine dayanmıyor. Bir devrim de değil ayrıca.

Bu argümanın diğer yüzü ise paranın bu sağlanan hizmetlerin kalitesini çok önemli derecede artırdığıdır. Profesyonellik olmadan kullanıcıları ana risklere karşı koruma isteği ile ve açıkçası dolarları harcamayarak bir çok paylaşımcı ekonomi siteleri bugün oldukları büyüklüğe gelemezlerdi. Para isteyen siteler daha etkili sonuç olarak da aksi şekilde ulaşabileceği insanlardan daha fazlasına etki etmiş durumda. Bu çoğu durumda kar amacı güden şirketlerin nasıl da ücretsiz rakiplerinden daha büyük olduklarını açıklıyor.

Bu soru Airbnb’den Brian Chesky’nin katıldığı aylık Pando toplantısında soruldu.

Onun cevabı çok netti. O daha iyisini bilmiyordu. O şirketini kendi kirasını çıkarmak için başlatmıştı. Bedava olmak Airbnb için hiçbir zaman bir seçenek olmamıştı. Chesky farklı bir yol olduğunun farkında değildi. Biz siteyi açtığımızda Couchsurfing’den bir çok insan “Bu para için Couchsurfing gibi bir şey ve fahişelik gibi zamanını insanlarla arkadaş olmak için satıyorsun gibi, ve bu gerçekten samimice değil” dedi.  Ben buna inanmadım, çünkü ben bana para ödeyen insanlarla bile güzel arkadaşlıklar geliştirdim.”

Paylaşımın para ile takası olmayacağını tartışırken, Chesky şu ana kadar medyada paylaşımcı ekonominin aleyhinde çıkan hikayelerin hepsine karşı çıkan bir ifade ile konuşmasını bitirdi: “Airbnb kullanıcıları bunu para için yapmıyor.”  Çoğu kullanıcılarımız para için yapmıyor diye konuştu. Bazıları iş gibi kullanıyor fakat çoğu değil. Bu sadece birbirine yardımcı olmanın bir yolu.” Bu görüşe katıldığımı söyleyemem fakat yeniden, Chesky müşterileri ile konuşma takıntısı olan biri. Eğer birisi Airbnb kullanıcılarının motivasyonunu biliyorsa bu O.

Tamam da eğer durum böyle ise Airbnb niye paralı? Couchsurfing 2003’de kuruldu ve hiç para istemedi ve istemeyecek.  Kullanıcılar somut olmayan şeylerle borçlarını ödüyor- hikayelerini paylaşıyorlar, bir yemek pişiriyorlar belki veya ülkelerinden bir hediye getiriyorlar. Bunları yapmak zorunda değiller fakat bu Couchsurfing ilkelerinden.  Şirket bunun para ile ilgisi olmadığını ve gezginlerle yerelleri buluşturmanın bir yolu olduğunu, kültür paylaşımının, misafirperverliğin ve maceraların paylaşımını esas aldığını söyledi.

Aslında Coucsurfing sayesinde yapılan bağlantıların çoğu bir kişinin bir yerde kalmasına ilişkin değil. Couchsurfing CEO’su Tony Espinoza Airbnb’nin kendi tanımına karşı olarak “eşsiz mekânlar için bir sosyal pazar” Couchsurfing sayesinde paylaşılanların para ile alınamayacağını söylüyor.

Espinoza kararlı- ve görüşünü doğrulatmak için bir çok defa sormak zorunda kalıyorum- Couchsurfing’in hiç para kazanma planı yok öyle mi?”  Pazarlama masrafı olmadan ve düşük giderlerle site 40 çalışanı ile birlikte özgeçmiş kontrol hizmeti ile sağlıklı bir şekilde hayatını sürdürecek parayı kazanıyor. Kullanıcıların yaklaşık yüzde 7 si bu servis için para ödüyor. Bu Benchmark, General Catalyst, Menlo Ventures ve Omidyar Network bir kaç yıl içinde 2011 ve 2012’de yatırdıkları 22 milyon doları geri istediklerinde neler olacağını açıklamıyor. Süreçte şirket kullanıcılarını sağladığı internet hizmetini ilerletmeye odaklanmış durumda.  Şirket aslında organize olmayan ücretsiz bir hizmet olmak ve bugün paylaşım ekonomisi olarak sınıfladığımız eli yüzü düzgün kapitalist girişimler olmak arasında kalmış garip bir görünümde.

Skillshare amatör öğretmen ve öğrenci öğrenme platformu için ücretsiz olandan daha etkili. Ücretli derslerde katılımın, etkileşimin, ikmalin ücretsizlerden daha fazla olduğunu şirkette sözcü olan Helena Price açıklıyor. Sözcü Skillshare’in derslerinin hala alternatiflerinden daha ucuz olduğunu iddia ediyor. “Ruby’i başka bir yerde 1000 dolar olabilecek (normal bir üniversitede fazla bile) Skillshare’deki 20 dolarlık ray kursunda göreceksiniz ve insanlar tam uygulamalar yapmış olarak bitiriyorlar diye sözcü bir emailinde yazmış.

Skillshare’in yaratıcıları bunu farklı görüyor. “Benim yürümesine yardım ettiğim şeyin sosyal yönü en büyük kısım öyle hissediyorum” diye Brooklyn Skillshare organizatörü Meg Watcher açıklıyor. Sözcü “Eğer bir ustalık paylaşımı ücretsiz veya bağış destekli değilse tümüyle kapsayıcı olamaz ki bu da projenin en önemli ilkelerinden biri” diyerek sözlerine devam ediyor. (Açıklama- Watcher ve ben bir kaç yıl once oda arkadaşı idik. )

Ücretsiz servislerle ile ilgili problemin birazı da kaynakların yetersizliği ve profesyonelizm eksikliği. Paylaşım ekonomisinin bazı noktaları çok fazla güven gerektiriyor. Bir yabancıyı arabana ya da evine almak büyük bir risk. Airbnb girişimcisinin kötü yönettiğini kabul ettiği bir Methamphetamine kullanıcısı (meth head) felaketi vardı.

Fakat eğer Airbnb’nin bir maceracı sermaye şirketinden hem finansal hem de danışma desteği olmasaydı daha kötü olabilirdi. Şirketin olayın olduğu daire ile ilgilenişine olan öfkenin en üst seviyede olduğu anda, Chesky zarar gören kullanıcılara 5000 dolar garanti telafi ödemesi de içeren bir anlaşma yayınlamak üzereydi. Şirketin yatırımcısı ve danışmanı Marc Andreessen’in mektubu gördüğünü ve miktarın sonuna bir sıfır daha eklediğini söylüyor Chesky. Bu Airbnb’nin güven ve güvenlik hakkında ne kadar ciddi olduğunu göstermenin bir yolu idi-50.000 dolarlık bir ciddiyet. Bu miktar 1 milyon dolara çıkartıldı. Böyle bir miktarı kar amacı gütmeyen bir şirket veremezdi ve bu Airbnb kullanıcılarının güvenini sağlamak adına hayati öneme sahip.

Sidecar ve Getaround gibi araba paylaşımı uygulamaları da aynı risklere maruz. Onlar Airbnb’nin “Meth-Head” vakasını tecrübe edecek kadar eski değil. Bu olduğunda düzenleyicilerin bu hizmetlerin yasal olmasının çok tehlikeli olduğu kanıtına muhtemelen ağzı sulanacak. Fakat ben hala bir çeşit incelemeden geçmiş araba paylaşımı hizmeti ile ilgisi olan bir arabaya binmeyi, Brooklyn’deki mahallemde gezinen 1 dolarlık çingen minibüslerine tercih ederim.

Bu ücretsiz ve serbest paylaşımı destekleyenler için acı bir gerçek fakat neredeyse her kategoride kapitalist versiyon genelde ücretsiz olandan daha sağlam. Couchsurfing bir sermaye desteği alana kadar ve site dizaynı tamamen elden geçmeden önce oldukça gudubet bir şeydi. Ben 2010’da kullanmıştım ve çok ödüllendirici bir çevrimdışı bir deneyim elde etmiştim fakat online tecrübem oldukça hantaldı ve çok değerli gezi zamanlarımdan günleri internet kafe’de siteye bakarak geçirmeme neden oldu. Bu skillshare içinde geçerli- oldukça zayıf bir organizasyonları var ve şehirden şehire farklılık gösteriyor. Eğer bir ders almak istediğini biliyorsan, yıl boyu farklı konularda dersler öneren düzgün bir siteye gitmek, düzenli şekilde güncellenmeyen yerel skillshare’lerin gönüllüler tarafından kurulan sitelerinde avcılık yapmandan daha çok başarı getirir. Aynı şey bulabildiğim en iyi ücretsiz sürüş paylaşımı mesaj platformu örneği için de geçerli.

Ücretsiz paylaşım siteleri insanların fıtri kapitalist doğalarını göz ardı ediyor. Eğer bir Airbnb kullanıcısı parayı gerçekten umarsamasaydı Couchsurfing kullanırdı. Tanıdığım çoğu New York’lu arkadaş edinmek için değil de kiralarına yardım olsun diye Airbnb kullanıyor. Aynı şey Skillshare içinde geçerli. Tabii ki de bir kısım insana paylaşma ruhu içinde örgü örmeyi öğretmek güzel. Fakat onlar bunu birkaç yüz dolar ruhu içinde de yapabilirler. Bir piyasanın iş yapmak için iki yüze ihtiyacı var ve paylaşım ekonomisindeki servis vericiler para ile çok daha fazla motive oluyorlar.

Ücretsiz servislerin başarılı olabileceği bir alan aslında fiziki eşyaların paylaşımı. Çok sıklıkla, ihtiyacımız olmayan şeyleri hala tutarız çünkü onlara Craigslit’de (Amerika’da hepsiburada tarzı bir site) bir alıcı bulmaya çalışmak çok sinir bozucudur. Craigslist internetteki en hızlı alışveriş mekanı. Krrb, Ketup ve Yardsale gib diğer binlercesi satıcı ve alıcıları çekmek için deli gibi uğraşıyorlar. Hız olmadan çoğu alıcı kaybolup gider.

Eşya paylaşımı sitesi Yerdle Kasım’da az kullanılmış eşyalar için bir site açtı. Kurucu Any Ruben bazı durumlarda paraya ve onu diğerlerinden ayırmaya ihtiyaç olduğunu söylüyor. Komşuları merdiven veya matkap gibi şeyleri ortaklaşa almaya teşvik eden NextDoor’da benzer fikirlere sahip. Ve Freecycle, ve Neighborgoods, ve SnapGoods, ve Sharehood. Ve insanların eşyalarını ücretsiz olarak fiziki olmayan gezi, bir akşam yemeği ya da bir bira karşılığında vermesine yardımcı olacak olan Bondsy. Yerdle’den Ruben bazı durumlarda parayı ortadan kaldırmanın gerekli olduğunu çünkü bunun alışverişi bozabileceğini söylüyor.

“Biz birçok insanın paranın doğru kullanımı ile ilgili saçma sapan şeyler yaptıklarına şahit olduk. Arkadaşlarına yemeğe gittiğinde onlara 20 dolar vermezsin fakat belki bir içecek şarap getirirsin” diyor Ruben. Yerdle eşyaların paylaşımı için çoğunlukla sosyal bağlantılara bağlı olduğu için bu onun çokça düşündüğü bir problem. “Bir ilişki olduğunda para gerçekten çok uygunsuz ve berbat ve bunun dışında gayet güzel işliyor… başarılı olacak siteler hangisini ne zaman kullanacağını bilen siteler olacak”.

“Gerçek paranın ve birini tanımanın ödeme olduğu bir yer var” diye devam ediyor Ruben. Alışverişler daha fazla risk içerdikçe ödemenin sıcak yumuşak hisler yerine soğuk nakit para olması daha muhtemel. Peki bunun en dibi nedir?  Paylaşım ekonomisi hiç paylaşım olmadığında en muazzam olabilir. Fakat o anda o sadece ekonomidir.

Erin Grifftih

Makalenin orjinal versiyonu bağlantıda.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>